Կոնստրուկտիվիզմ

Կոնստրուկտիվիզմը՝ լատիներեն constructio-ից՝ կառուցում, արվեստի ուղղություն է 20-րդ դարի սկզբի մի շարք եվրոպական երկրների արվեստում, որը հռչակեց գեղարվեստական կերպարի հիմքը ոչ թե կոմպոզիցիան, այլ կառուցվածքը։ Կոնստրուկտիվիզմի բնութագրական դրսևորումները ճարտարապետության, գրաֆիկայի և քանդակագործության մեջ՝ վերացական երկրաչափականությունը, կոլաժի, ֆոտոմոնտաժի, տարածական կառուցվածքների օգտագործումը։

Կոնստրուկտիվիզմը ինտերիերում ծնվել է որպես մոդեռնի տարբերակ արձագանքի և այլընտրանքի մի յուրահատուկ ձև։ Կոնստրուկտիվիզմի լակոնիզմն ու նրա ընդգծված պարզությունը շատ դուր եկան նրանց, ում հոգնեցրել էին պաթոսիկ ծաղկային զարդանախշերը և շրջապատի հոսող գծերը։ Հստակությունը, մտածվածությունը, պարզությունը, «զարդարման» լիակատար բացակայությունը՝ կոնստրուկտիվիզմի ոճը լիովին նոր, թարմ ուղղություն էր, որն ամբողջությամբ ավերում էր ինտերիերի դիզայնի նախկին պատկերացումները։

Կոնստրուկտիվիզմի տեսաբանը դարձավ ավստրիացի ճարտարապետ Ադոլֆ Լոոսը։ Իր գրքերում նա տունը դիտարկում էր որպես միասնական ձև, որը չի հանդուրժում ոչինչ ավելորդ, և անողոք քննադատության էր ենթարկում շենքերը ամեն տեսակ «ավելորդություններով» զարդարելու պրակտիկան։ Նրա գաղափարների ազդեցության տակ մոդեռնի բազմաթիվ ականավոր վարպետներ դարձան կոնստրուկտիվիզմի ջերմեռանդ հետևորդներ։

Կոնստրուկտիվիզմ ոճի հիմնական սկզբունքը դարձավ ռացիոնալիզմը։ Ի՞նչ է պետք ոսկեխայրը և շքեղ զարդաքանդակը, եթե դրանք ոչ մի գործնական օգուտ չեն բերում։ Չէ՞ որ գեղեցիկ է միայն այն, ինչ օգտակար և հարմարավետ է։ Սեղանը պարզապես սեղան է, իսկ մահճակալը՝ ընդամենը մահճակալ, և ոչ մի բան ավելի։ Այս ոճով կատարված ինտերիերը և կահույքը բացառապես պարզ են։ Միևնույն ժամանակ, կոնստրուկտիվիզմը ինտերիերում բավականին ի վիճակի է անակնկալներ մատուցել։ Պայծառ, կենդանի երանգների հաջող համադրումը, անսպասելի ասիմետրիան, ցուցադրական և անսովոր լուսավորությունը թույլ են տալիս հասնել շատ գեղեցիկ արդյունքների։ Ահա թե ինչու կոնստրուկտիվիզմ ոճի ինտերիերի դիզայնը արդիական է մինչ օրս։ Հետաքրքրությունը դեպի այն չի մարել մինչև հիմա, և տվյալ ոճի առանձին տարրեր կարելի է հանդիպել ամենուր։

Կոնստրուկտիվիզմը ինտերիերում այնքան գրավիչ դուրս եկավ իր ժամանակի համար, որովհետև հետաքրքիր և գերող փորձ էր, որն թույլ էր տալիս ստեղծել բոլորովին նոր և անսպասելի ինչ-որ բան։ Իրականում կոնստրուկտիվիզմը քիչ չէ՝ պարզ, ինչպես որ թվում է։ Ամեն ինչ շատ մանրակրկիտ մտածված է, և յուրաքանչյուր մանրամասն իր տեղում է։ Այս ամբողջ պարզության ստեղծման վրա ծախսվել է շատ ջանք։ Նյութերը թեթև են, շարժական, չնայած, պետք է խոստովանել, օգտագործել դրանք ոչ միշտ է հարմար։ Իր բնակարանը կահավորող ժամանակակից մարդուն տրամադրվում է աննախադեպ մեծ ընտրություն ամենատարբեր ուղղություններից և հայեցակարգերից։ Ինտերիերի ոճ էլ որ դուք նախընտրեք, հիմնականը՝ գեղեցկության և հարմարավետության մթնոլորտ ստեղծելն է շուրջը։ Ահա հենց անսովոր գաղափարների մեծ քանակությունն է մատուցում կոնստրուկտիվիզմ ոճի ինտերիերը։

Ինտերիերում կոնստրուկտիվիզմի առանձնահատկություններն են մտածված գործառութական լուծումները և դրանց պահանջներին խիստ հետևելը, կոմպակտ ծավալները՝ հստակ արտահայտված կարկասով և ճարտարապետական ձևի կառուցման տեխնիկական պարզությունը։ Լավ քննված համամասնությունները, երկաթբետոնի, կղմինդրի, ապակու կիրառումը, զարդաքանդակ դեկորի բացակայությունը։ Տարածքի բաժանումը գոտիների իրականացվում է վերացական կերպով՝ հիմնականում թեթև շարժական պարագծերի միջոցով, ոչ մի միջանցք, ոչ մի փակ տարածք՝ ամեն ինչ հստակ է, գործառութական և առանց ավելորդի՝ ահա կոնստրուկտիվիզմի սկզբունքները։

Կոնստրուկտիվիզմ՝ 20-րդ դարի սկիզբ

Քսաներորդ դարի սկիզբը նշանավորվեց փոթորկալից և արագ իրադարձություններով, նոր հայտնագործություններով և սարսափելի սխալներով, խելացնոր նախագծերով և համարձակ փորձերով, ջախջախիչ անհաջողություններով և ականջընկողացնող հաղթանակներով։ Այս ժամանակաշրջանում կյանքն ու արվեստը փոխվում էին խելագար արագությամբ։ Մոռացության էին մատնվում նախկինում անկասկած թվացածը, նրա տեղը գալիս էին նոր գեղագիտությունը, ինտերիերի նոր ոճերը։ Փոփոխությունների քամով տարված ճարտարապետները շտապեցին իրականացնել իրենց ամենահամարձակ գաղափարները, որոնք ամբողջությամբ թափանցված էին նոր ժամանակի ոգով։ Նրանց մուսան դարձավ հենց տեխնիկան՝ իր անկյունավոր ուրվագծերով և անթերի գործող մեխանիզմներով, հենց այս ժամանակաշրջանում ծնվեց կոնստրուկտիվիզմը։

Կոնստրուկտիվիզմ ոճի բնութագրիչ առանձնահատկությունը դարձավ ռացիոնալությունը՝ տարածքի բաշխման, նյութերի ընտրության, գունային լուծման, կահույքի ձևի, լուսավորման մեջ՝ հենց ռացիոնալությունը կոնստրուկտիվիզմը դարձրեց ժողովրդական։ Շենքերը միշտ ստեղծվում էին ըստ մեկ պլանի՝ սրահ կամ մուտք և բազմաթիվ փոքր սենյակներ՝ յուրաքանչյուրը իր գործառույթով։ Այսպես էին կառուցվում տներ, վարչական շենքեր, հիվանդանոցներ, դպրոցներ և այլ կառույցներ։ Կոնստրուկտիվիզմի կողմից օգտագործվող նյութերը պարզ են և գործառութական, ինչպես նաև կոնստրուկտիվիզմ ոճի կահույքը։ Մետաղը, ապակին, պլաստիկը և այլ պոլիմերները կոնստրուկտիվիզմ ոճը դարձնում են տնտեսական։ Կոնստրուկտիվիզմը չի ընդունում ինտերիերում ավելորդ մանրամասներ, կահույքի պաթոսիկ նյութեր և դեկորատիվ առարկաներ։ Կոնստրուկտիվիզմը հարմարեցվում է մարդու կարիքներին, այլ ոչ թե նորաձևության հոսանքներին, այն միշտ հասկանալի է, իսկ կոնստրուկտիվիզմ ոճի ինտերիերը նպատակային և հարմարավետ է։

Կոնստրուկտիվիզմ ոճը ծնվել է կապված այն սոցիալական և արդյունաբերական խնդիրների հետ, որոնք ճարտարապետների առջև դրել էին խորհրդային նոր ղեկավարությունը։ Զարդարանքի և պարփակ ձևերի տեղ չմնաց, և կոնստրուկտիվիզմը դարձավ հասարակության միավորման և համընդհանուր հավասարեցման խորհրդանիշը։ Դիզայնի նոր ոճի ծագմանը նպաստեցին նաև նոր նյութերի հայտնությունը և նոր տեխնոլոգիաների ներդրումը՝ երկաթբետոնե կառույցների լայն կիրառումը, խոշորածավալ ապակեպատումը, պլաստմասսաների և փայտամանրաթղթե սալիկների կիրառումը շենքերի ձևավորման մեջ։

Իր մեջ՝ ինքը՝ իրի կառուցվածքի գեղագիտության վերացականացմամբ, կոնստրուկտիվիզմը գաղափարական ազգական է այն տարիներին զարգացող ֆունկցիոնալիզմին, որը ծառայում էր կահույքի պրակտիկ նպատակին՝ նրա հարմարավետությանը։ Ներդրվում է ներկառուցված, սեկցիոն, հավաքովի-բաժանվող և տրանսֆորմվող կահույք։ Մշակվում է հյուրանոցների, բանկերի և դպրոցների համար հատուկ կահույք։

Կոնստրուկտիվիզմ՝ ժամանակակից փուլ

Նախկին ԽՍՀՄ-ի համար շրջապատի կոնստրուկցիայի գաղափարները, առարկայական ձևերի պարզությունն ու գործնական ուղղվածությունը հակադրվում էին բուրժուականությանը՝ նրա շքեղ առօրյայի հետ։ Կոնստրուկտիվիզմի գեղագիտությունը հիմքում էր արդյունաբերական արտադրությանը՝ սպասքի, գործվածքի, կահույքի։

Ժամանակակից կոնստրուկտիվիզմ ոճը, որն հաճախ կիրառվում է ինտերիերի դիզայնում, այնքան էլ խիստ ու պրիմիտիվ չէ։ Չնայած պահպանված պարզությանը և ավելորդ մանրամասների կտրմանը՝ ավելի շատ գույն, լույս և բաց տարածություն է դարձել։ Կոնստրուկտիվիզմ ոճով աշխատող դիզայներները չչարաշահում են բաժանումը սենյակների, իրենց թույլ են տալիս խաղալ հակադրությունների վրա, շեշտադրումներ են դնում պայծառ գույներով՝ դեղին, կապույտ, կարմիր, սև, սպիտակ։ Միևնույն ժամանակ կոնստրուկտիվիզմ ոճի կահույքը պահպանում է ճիշտ երկրաչափական ուրվագծերը, սակայն դիզայներները նոր կոնստրուկցիաներ են փնտրում ողջամիտ լուծումների և մատչելի գործվածքների շրջանակներում։ Կոնստրուկտիվիզմ ոճը հեշտ է ճանաչել զարդանախշերի բացակայությամբ, երկրաչափական պատկերներով և ճիշտ ուղիղ ու կոր գծերով, երանգների փոքր քանակով։

Մտածված և գործառութական լուծումները, շատ կոմպակտ ծավալները՝ պայծառ արտահայտված կարկասով՝ ահա ինչն է բնութագրում ժամանակակից կոնստրուկտիվիզմը։ Երկաթբետոնի, կղմինդրի և ապակու օգտագործումը, զարդաքանդակ դեկորի լիակատար բացակայությունը, գծերի հստակությունը, տարրերի ռիթմիկ հերթագայությունը, մակերեսների հակադրությունը։

Վերջին ժամանակներս կահույքի ցուցահանդեսներում և դիզայներների հավաքածուներում կոնստրուկտիվիզմ ոճի առարկաները ավելի ու ավելի ժողովրդական են դառնում։ Դիզայներների զարդարման հանդեպ չափազանց մեծ կրքից հոգնած սպառողները կրկին իրենց հայացքները դարձրին կոնստրուկտիվիզմի կողմը։ Առաջին հերթին դա վերաբերում է կոնստրուկտիվիզմ ոճի ներդրմանը հասարակական շենքերի ինտերիերներում և գրասենյակային կահույքին։

Թարմացված տեսքով կոնստրուկտիվիզմը օգտագործում է բարձր տեխնոլոգիաները, տեխնիկան և ֆուտուրիստական մեգապոլիսների մթնոլորտը։ Բացի այդ՝ կոնստրուկտիվիզմ ոճը սկիզբ տվեց դիզայնի արվեստի բազմաթիվ հոսանքների՝ արդյունաբերական ոճին, հայտեք ոճին, տեխնո և շատ այլն։ Պարզ ինտերիերի ռացիոնալության և գործառույթի մեջ, որը մարմնավորում է կոնստրուկտիվիզմ ոճը, նույնպես կա իր գեղագիտությունը՝ պետք է միայն նկատել այն։